Բառային աշխատանք. Սուսան Մարկոսյանի Հայոց լեզվի գրքի վերջին ուղղագրական բառարանից դուրս գրիր  քեզ բոլորովին անծանոթ 20-30 բառ, բառարանի օգնությամբ բացատրիր այդ բառերը, սովորիր դրանց թե՛ գրությունը, թե՛ բացատրությունը:

սազարթ-

սգալ-

սեթեվեթել-

վարտիկ-

ճահճուտ-

ճարճատյուն-

շեղբբ-

նայրան-

նախանցյալ-

նախքօրյակ-

չարքաշ-

մերթընդմերթ-

մեթամած-

շողոքորդ-

պողպատյա-

պայտար-

կոփել-

թղտակից

 

 

Առաջադրանքներ

Պարզ և բաղադրյալ թվեր

ՊԱՐԶ_ԵՎ_ԲԱՂԱԴՐՅԱԼ_ԹՎԵՐ

2. Հետաքրքիր խնդիրներ բոլորի համար

1. Գտի՛ր օրինաչափությունն ու նշի՛ր հաջորդող պատկերը:
Подпись отсутствует
դդում
2. Պապիկն իր հողամասում դդումներ է աճեցնում: Քանի՞ դդում է պապիկը աճեցրել բակում, եթե նկարում երևում է աճեցրած դդումների կեսի կեսը:
Подпись отсутствует
24
3. Տատիկը 2 կիլոգրամ ալյուրից թխեց 10 լոշիկ: 25 լոշիկ թխելու համար տատիկին որքա՞ն ալյուր է հարկավոր:
Подпись отсутствует
9 կգ
4. Ճամփորդներ աքաղաղն ու շունը ճանապարհին հոգնեցին և որոշեցին գիշերել: Ժամը 9-ին քնեցին և արթնացան առավոտյան ժամը 6-ին: Քանի՞ ժամ քնեցին ճամփորդները:
Подпись отсутствует
5. Օգտվի՛ր օրացույցից ու հաշվի՛ր, թե փետրվարի 1-ից քանի՞ օր հետո ենք նշելու Սուրբ Զատկի ծեսը, եթե գիտենք, որ այս տարի Զատկի ծեսը ապրիլի 1–ին է:
Подпись отсутствует
59 օր
6.Անբան Հուռին արթուն ժամանակ մեկ ժամում գզում է 200 գրամ բուրդ։ Երեկ նա քնեց 20 ժամ, իսկ արթուն ժամանակ բուրդ գզեց: Երեկ քանի՞ գրամ բուրդ գզեց Անբան Հուռին:
Подпись отсутствует
800 գզում
7․ Դավիթը, Արամը, Հայկը գրադարանից վերցրին մեկական գիրք՝ «Պոչատ աղվեսը», «Կացին ախպերը» և «Շունն ու կատուն»: Ի՞նչ գիրք վերցրեց Դավիթը, եթե Հայկը կարդաց «Պոչատ աղվեսը», իսկ Արամը՝ չկարդաց «Կացին ախպերը»:
Подпись отсутствует
«Շունն ու կատուն»
8․ Հովհաննեսը մուտքագրեց ՛՛Կիկոս, Հուռի, Պոչատ աղվես, Ծիտ, Ձախորդ Փանոս՛՛ բառերը: Ստեղնաշարի վրա քանի՞ տարբեր ստեղնի դիպավ Հովհաննեսը:
Подпись отсутствует
24
9. Տրնդեզի ծեսին դպրոցի բակում կրակի շուրջ շրջանաձև կանգենցին 18 աղջիկ և յուրաքանչյուր երկու աղջկա մեջտեղում՝ մեկ տղա: Քանի՞ տղա կանգնեց կրակի շուրջը:
Подпись отсутствует
17 տղա
10. Անհաղթ աքլորը մի քսակ գտավ՝ մեջը նույն չափի 12 ոսկե և 9 արծաթե մետաղադրամ: Թագավորն իմացավ և նրա ձեռքից վերցրեց քսակը: Առանց նայելու թագավորը պարկից քանի՞ մետաղադրամ պետք է հանի, որ հաստատ 2 ոսկե մետադաղրամ դուրս գա:
Подпись отсутствует

ԳՅՈՒՄՐԻ ՀԱՇՎԵՏՎՈՒԹՅՈՒՆ

Ես շատ էի սպասում եբ պետքե գնանք Գյուրի , և վերջապես եկավ այտ օրը ամցի 23-նի :Առավոտյան պարապունքը վերջացնելուց հետո մենք գնացինք  Մայր դպրոցի տրանսպորտային կայանատեղի մոտ : Նախաճաշը արեցինք Ագարակի Բրոնզեդարյան հնատեղիյուն դա առաջին կանգառն էր: Հետո գանգնեցինք Արուճի քարավանատուն-Արուճի եկեղեցում  այնտեղ մռնք երգեցինք: Ճաշին մեկնեցինք Գյումրի,մեր դասարանի Արսեն Գոմցյանների տատիկ-պապիկի տուն: Երեկոյան հարցազրույց վերցրինք Արսենի տատիկից հարցերը հիմնականում Զատկի ուտեստների մասին էր: Այս ամենինչից հետո գնացինք նելու :Առավոտյան մենք  խաղացինք գործնագործ հետո վերադարձանք Երևան:

Զատկական տոնի ժողովրդական ընկալումները

IMG_5570.JPG

Վարկածներ կան, որ սկզբնական շրջանում Հայաստան աշխարհում Զատիկը եղել է անշարժ տոն և համընկել է մարտի 21-ի գիշերահավասար օրվա հետ՝ գիշեր-ցերեկն իրարից զատելու իմաստով:
Հետագայում, կապվելով լուսնային օրացույցի հետ, դառնում է շարժական և տոնվում Վահագնի ծնունդից հետո առաջին լիալուսնին հաջորդող օրը:
Արդեն իսկ փետրվարի վերջին օրը, լույս մարտի մեկի կեսգիշերին, ընտանիքներում ամեն մեկը մի-մի փայտ վերցրած` խփել է տան պատերին, հատակին` ձայնակցելով.
-Շվոտը դուրս, մարտը` ներս:
Այսպես վտարվել է փետրվարը` ձմռան վերջին ամիսը, և հալածվել է ձմռան ընթացքում տներում բույն դրած չարը (Շվոտ):
Մի ավանդության համաձայն, մի ժամանակ Արարատում, բարձր լեռների կատարին բույն դրած Հազարան Հավքը , որ գիշերները ճառագում էր, իսկ ցերեկները Արևի ճառագայթների հետ ձուլում իր շողերը, դյութիչ ձայնով երգում և բազմագույն ձվեր էր ածում` անընդհատ նորոգելով Արարատի գույների թարմությունը, իսկ Մայր Անահիտը դրանք շաղ էր տալիս ողջ Արարատով մեկ, որպեսզի հողն էլ դրանց նման բազմագույն պտուղներ տա: (Ս. Կակոսյան)
Զատիկ բառը հատանել` Զատել կամ բաժանել կամ էլ անջատել բայից բխեցնելն է:
«Զատիկ» նշանակում է զատում, բաժանում, հեռացում մեղքերից և իր վերջնական տեսքով` վերադարձ առ Աստված:
Հետաքրքրական է զատիկ բառը ընծա կամ ձու, կամ էլ զոհ, պատարագ բառերի շարքում իբրև հոմանիշ ընդունելը:
Զատիկ բառը հայ մատենագրության մեջ առաջին անգամ հիշատակվել է Ավետարանի հայերեն թարգմանությունում`  որպես հունարեն պասքա կամ պասեք բառի համարժեք: (Եբրայերեն` բասխ կամ բեսախ), որը նշանակում է ելք, անցք:

Հայերի մոտ Զատիկը մշտապես տոնվել է մեծ ճոխությամբ. Տոնական ուտեստներից մինչեւ հագուստ ու նվերներ կազմել են զատկական օրերի կարեւոր մասերը: Տոնի պատրաստությունները սկսվել են շատ ավելի վաղ, քան շաբաթ երեկոն: Տանտիկինները օրեր առաջ «ածիկ» են աճեցրել` տոնին ներկած ձվերը դրա մեջ դնելու նպատակով: Ածիկը ծլեցրած ցորենն է, որը  համարվում է մեռնող ու հառնող կյանքի խորհրդանիշ: Այսինքն` ցորենը ցանում ես` մեռնում է, հետո ծլում է, ու միջուկից դուրս է գալիս կանաչը` խորհրդանշելով նոր կյանքի սկիզբը: Զատիկի տոնակատարությունների գլխավոր արարողությունը եղել է համայնական մատաղը,  որ «ախառ» էր կոչվում ու համարվում էր տարվա ամենաթանկ մատաղը:  Ողջ գիշեր մատաղի եփման արարողությունը ուղեկցվել է զատկական խաղերով ու երգերով: Մեծ բախտավորություն է համարվել, երբ  այդ գիշեր տղա էր ծնվում. լուրն  արագորեն տարածվում էր, ու զատկական Կիրակին նորածնի ընտանիքի համար սովորականից ավելի մարդաշատ էր լինում:
Ի հիշատակ դրախտի Կենաց Ծառի` Զատկի առթիվ ընդունված է եղել տներում նաև Կենաց ծառ (այսինքն` կյանքի ծառ) զարդարելը: Որևէ կժի, կճուճի կամ ծաղկամանի մեջ չորացած  ճյուղեր են դրել երիտասարդները  և դրանց  վրա կախել են զանազան ձևերով փնջած ասեղնագործ ձվիկներ:
Տոնական սեղանը
Զատկական սեղանը պատկերացնել առանց ներկած ձվերի, թերևս անհնար է: Ձուն օրինակն է ամբողջ աշխարհի. վերին կեղևն օրինակն է երկնքի, թաղանթը` օդի, սպիտակուցը` ջրի, իսկ դեղնուցը` երկրի: Ձուն կարմիր ներկելով` հայտնում ենք, որ ամբողջ աշխարհը  Քրիստոսի արյամբ գնվեց, և դրանով քարոզում ենք մեր փրկությունը: Ձուն երկու անգամ է ծնվում, առաջին անգամ` երբ հավն է ածում, իսկ երկրորդ անգամ, երբ ձվից ճուտ է դուրս գալիս: Մարդն էլ է երկու անգամ ծնվում. առաջին անգամ մորից, իսկ երկրորդ անգամ` Մկրտության ավազանից: Ձու ներկելու ամենատարածված գույնը կարմիրն է, բայց, ազգագրագետների վստահեցմամբ,  հնում հայերը ձվերը ներկել են «գարնան բոլոր գույներով»:
Զատկի տոնական սեղանին իրենց պատվավոր տեղն ունեն նաև բրնձով, չամիչով ու չրերով  փլավը,  ձուկը, գինին ու  կանաչեղենը:  Այդ ցանկում կարեւոր է նաեւ տոնական գաթան, որը խորհրդանշում է արեւը:
Խաղաշատ Զատիկ
Սուրբ Զատիկն անհնար է պատկերացնել առանց ձվախաղերի, որոնք տարբեր են եղել հայոց տարբեր գավառներում, բայց ընդհանուր առմամբ առանձնացվում են հետևյալ ամենատարածվածները.
1. Խաղում են երկուսով: Որոշում են, թե ով է առաջինը խփելու, եւ որոշյալը խփում է խաղընկերոջ բռան մեջ գտնվող ձվի երևացող սուր գագաթին: Եթե առաջին հարվածից ջարդվում է խփվող ձուն` խաղընկերն իրավունք ունի մրցելու նաև ձվի բութ գագաթով: Եթե ջարդվում է նաև երկրորդ գագաթը, ապա ջարդված ձուն տրվում է խփողին: Եթե խփողը ձուն ջարդում է, ապա նա ջարդված ձվի տիրոջից ստանում է մի ամբողջական, չխփված ձու: Եթե ջարդվում է  խփողի ձուն, ապա նա պարտված կողմն է եւ անիջապես խաղընկերոջն է հանձնում իր ջարդված ձուն կամ, ըստ պայմանավորվածության, մեկ ամբողջական չջարդած ձու:
2.  Մի քանի մարդկանցից բաղկացած խումբը միմյանց ետեւից գլորում են իրենց ձվերը թեքության վրա եւ ջանում, որ այն դիպչի իրենից առաջ գլորածներից որեւէ մեկի ձվին: Այդ դեպքում նա տիրանում էր մինչ այդ գլորված բոլոր ձվերին: Այս խաղը կարող են խաղալ նաեւ ջարդված ձվերով:
3. Մի քանի հոգի միաժամանակ, նույն գծից թեքության վրա գլորում են իրենց ձվերը: Ում ձուն ամենից ավելի արագ եւ երկար է գնում` նա շահում է բոլոր գլորած ձվերը: Այս խաղը կարող են խաղալ նաեւ ջարդված ձվերով:
4. Մի քանի  հոգի միաժամանակ, հրահանգով պտտեցնում են իրենց ձվերը: Ում ձուն ամենից ավելի երկար պտտվի, նա շահում է բոլոր պտվվող ձվերը:
Ժողովուրդն ասում է
Ունեցողի համար ամեն օր Զատիկ է:
Կարմիր ձուն Զատկին կսազե:
Կարմիր ձու տուր, կամիր օր տամ:
Զատիկն առանց ձվի չի լինի:
Հենց սովածանան, Զատկի փլավը միտքը կբերեն:
Պաս չբռնողը զատկի համը չի գիտենա:
Աղտոտ մարդը զատկին էլ աղտոտ կլինի:
Հավը կուտե հատիկ-հատիկ, ծող ձմեռնե կելնի զատիկ:
Զատիկն ասել ա` հենց գամ արմանա, հենց գնամ` զարմանա:
Զատիկն եկավ, չունի կապա, ով նվիրի ինձ մի կապա, նրան ասեմ` Հաջի պապա:

Ֆիլմը դիտել այստեղ

Օգտագործված գրականություն` Հրանուշ Խառատյան, «Հայ ժողովրդական տոները», Եր., 2005

Պատում

20.03.-23.03.

«У природы нет плохой погоды» .  Весна
Первый весенний месяц – март. Он – долгожданный, весёлый, улыбчивый. Март пришёл – белый снег сошёл. Март – утро года.
Послушайте  «Весенний вальс » Фредерика Шопена

Понравилась ли вам музыка?  Получили ли вы удовольствие от музыки и какие ощущения у вас появились?

Прочитайте сказку

Виталия Бианки «Весна» (из сказки-рассказа «Синичкин календарь»)

Март

Полетела Зинька в поле.

Синичке ведь где хочешь жить можно: были бы хоть кустики, а уж она себя прокормит.

В поле, в кустах, жили серые куропатки — красивые такие полевые курочки с шоколадной подковкой на груди. Целая стая их тут жила, зёрна из-под снега выкапывала.

— А где же тут спать? — спросила у них Зинька.

— А ты делай, как мы, — говорят куропатки. — Вот гляди. Поднялись все на крылья, разлетелись пошибче — да бух с разлёту в снег!

Снег сыпучий — обсыпался и прикрыл их. И сверху их никто не увидит, и тепло им там, на земле, под снегом.

«Ну нет, — думает Зинька, — синички так не умеют. Поищу себе получше ночлега».

Нашла в кустах кем-то брошенную плетёную корзиночку, забралась в неё, да и заснула там.

И хорошо, что так сделала.

День-то простоял солнечный. Снег наверху подтаял, рыхлый стал, а ночью мороз ударил.

Утром проснулась Зинька, глядит, — где же куропатки? Нигде их не видно. А там, где они вечером в снег нырнули, наст блестит — ледяная корка.

Поняла Зинька, в какую беду попали куропатки: сидят теперь, как в тюрьме, под ледяной крышей, и выйти не могут. Пропадут там под ней все до одной! Что тут делать? Да ведь синички — боевой народ.

Зинька слетела на наст — и давай долбить его крепким своим, острым носиком. И продолбила, — большую дырку сделала. И выпустила куропаток из тюрьмы.

Вот уж они её хвалили, благодарили!

Натаскали ей зёрен, семечек разных.

— Живи с нами, никуда не улетай!

Она и жила. А солнце день ото дня ярче, день ото дня жарче. Тает, тает в поле снег. И уж так его мало осталось, что больше не ночевать в нём куропаткам: мелок стал. Перебрались куропатки в кустарник спать. Под Зинькиной корзинкой.

И вот, наконец, в поле на пригорках показалась земля. И как же все ей обрадовались!

Тут не прошло и трёх дней — откуда ни возьмись, уж сидят на проталинах чёрные, с белыми носами грачи.

— Здравствуйте! С прибытием!

Ходят важные, тугим пером поблёскивают, носами землю ковыряют: червяков да личинок из неё потаскивают.

А скоро за ними и жаворонки и скворцы прилетели, песнями залились.

Зинька с радости звенит-захлёбывается:

— Зинь-зинь-на! Зинь-зинь-на! К нам весна! К нам весна! К нам весна!

Так с этой песенкой и прилетела к Старому Воробью. И он ей сказал:

— Да. Это месяц март. Прилетели грачи, — значит, правда весна началась. Весна начинается в поле. Теперь лети на реку.

Вопросы :

  • Какие изменения в природе происходят в марте?
  • Какие ещё имена есть у марта месяца?
  • Если бы вы были художником, какую иллюстрацию выполнили бы к сказке?

Մթեմաթիկա

Առաջադրանք 1.

Թիվը պարզ արտադրիչների վերլուծելով՝ գտե՛ք նրա բոլոր բաժանարարները.

ա) 36|2

18|2

9|3

3|3

1

36=2x2x3x3

բ) 102|2

51|51

1

գ) 327|3

109|109

1

դ) 26|2

13|13

1

ե) 48|2

24|2

12|2

6|2

3|3

1

զ) 400|2

200|2

100|2

50|2

25|5

5|5

1

Առաջադրանք 2.

Գտնել հետևյալ թվերի ԱԸԲաժ-ը և ԱԸԲազ-ը, ստուգել և գործածել դրանց հատկությունը:

ա) 42 և 64

բ) 63 և 46

գ) 24 և 84

դ) 36 և 32

ե) 25 և 50

զ) 44 և 66

Առաջադրանք 3.

Թիվը պարզ արտադրիչների վերլուծելով՝ գտե՛ք նրա 7 բազմապատիկ.

ա) 63- 126, 189, 252, 315, 378, 441, 504

բ) 201-402, 603, 804, 1005, 1206, 1408, 1608

գ) 732-1464, 2196, 2928, 3660, 4392, 5124, , 5856

դ) 62-124, 186, 248, 310, 372, 434, 496

ե) 84-168, 252, 336, 420, 504, 588, 672

զ) 456-912, 1368, 1824, 2280, 2736, 3192, 3648

Առաջադրանք 4.

Գտե՛ք ուղղանկյունանիստի ծավալը, եթե նրա երեք չափումներն են.

ա) 25մ, 120դմ, 200սմ

25մ=2500սմ

120դմ=1200սմ

2500x1200x200=600մ3   /1մ3=1․000․000սմ3/

600.000.000։1․000․000=600 մ3

բ) 86000մմ, 54դմ, 200սմ

200=2000մմ

54դմ=5400մմ

2000x5400x86000=928.800.000.000

գ) 45կմ, 20կմ, 43կմ=38.700

45x20x43=38.700

դ) 100մմ, 80մմ, 45մմ=360.000

100x80x45=360.000

Լեզվական խաղեր

Խաղ 1-ին. տրամաբանական հարցեր

ա) Ժխտական ի՞նչ նախածանց միացնենք «տակ» բառին, որ ստանանք «հարված»:

ապտակ

բ) Ո՞ր բառն է «գին» մատնացույց անում և հոմանիշ է «մեծ», «վիթխարի» բառերին:

թանկ

գ) Ի՞նչ կստացվի, եթե «աղ»-ն ու «մուկ»-ը խառնենք իրար:

աղմուկ

դ) Ի՞նչ կստացվի, եթե «արկ»-ից առաջ «աչք» դնենք:

ակնարկ

Խաղ 2-րդ

ա) Հետևյալ բառերի տառերի վերադասավորումով ստանալ նոր բառեր՝ մշակ-մաշկ, ափսե-փեսա, ժանր-նժար, վիճակ-կավիճ, գավառ-ագռավ, վտակ-կտավ, մկրատ-, պարկ, վկա-կավ:

բ) Կազմել նախադասություն 3 և ավելի բառերով, որոնք լինեն միավանկ:

գ) Գրել ա-ով սկսվող բառեր այնպես, որ յուրաքանչյուր հաջորդի հնչյունների թիվը նախորդից մեկով ավելի լինի:

դ) Կազմել այնպիսի նախադասություններ, որ բոլոր բառերը սկսվեն նույն տառով:

Շահանեն շան շապիկը շարժեց:

Կոշկակար Կարոն կնոջ կոշիկի կրունկը կարեց:

Գարիկը գախտնի գողացավ գրականության գրքեր:

Մարոյի մոմը մարեց:

Խաղ 3-րդ. Բառքամոցի

Գրականություն բառի տառերով կազմիր ո՞վ կամ ի՞նչ հարցին պատասխանող բառեր:

Հաղթում է այն թիմը, ով տրված ժամանակահատվածում ավելի շատ բառեր է կազմում և ճիշտ է կատարում առաջադրանքը:

Խաղ 4-րդ.

Գրել տասական բառ.

  • որոնց հնչյունները ու տառերը հավասար են
  • որոնց հնչյունները ավելի շատ են, քան տառերը
  • գրությամբ և արտասանությամբ տարբերվում են
  • զույգեր, որոնք իրարից տարբերվում են մեկ հնչյունով

Հաղթում է այն թիմը, ով ավելի արագ ու ճիշտ է կատարում առաջադրանքը: